Bakır, insanoğlu tarafından kullanılan madenler içerisinde, uygarlıkların biçimlendirilmesi rolü bakımından en önde gelen birkaç madenden biridir.
Kimyasal, fiziksel ve estetik özellikleri, bakıra, endüstride ve yüksek teknoloji uygulamaları alanında çok geniş bir kullanım alanı yaratmaktadır.
Yüksek elektrik ve ısı iletkenliği ile haddeden çekilebilme ve dövülebilme özelliklerine sahip olan bakır aynı zamanda oksidasyona ve aşınmaya karşı da dirençlidir.
Bakırdan 200 çeşide yakın alaşım elde edilebilmekte ve sanayide yaygın bir şekilde kullanılmaktadır.
Bakırın çinko ile alaşımından pirinç, alüminyum ya da kalay ile alaşımından bronz elde edilmektedir. Bu alaşımlar ile bakıra değişik uygulama özellikleri kazandırılmaktadır.
Yukarıda sıralanan özellikler ile bakırın temel kullanım alanları arasında; elektrik ve ısı üretim ile iletim sanayi, elektronik ve iletişim sektörleri, inşaat sektörü, ulaşım sektörü, makine – teçhizat imalat sanayi, gaz ve Petro kimya sektörleri gibi bakırın pek çok kullanım alanını saymak mümkündür.
Bakırın bir başka özelliği ise, diğer tüm metaller arasında geri kazanımı en fazla olan metal olmasıdır. İkincil bakır olarak da adlandırılan geri kazanılmış bakırın, doğrudan cevherden üretilen birincil bakırdan ayırt edilmesi oldukça güçtür.
Arkeolojik bulgular, bakırın ilk defa 10.000 yıl önce Batı Asya’da süs eşyası yapımında kullanıldığını göstermektedir.
Bakır madenciliği açık ve kapalı işletme yöntemleri ile yapılmaktadır. %1-2 bakır içeren sülfürlü cevherler, flotasyon yöntemi ile zenginleştirilmektedir. Bu işlemlerde, cevherdeki bakır genelde %80’in üzerinde metal verimliliği ile zenginleştirilerek %15-25 bakır içeren konsantreler elde edilmektedir.
Daha sonra bu konsantrelerden klasik izabe yöntemleri ile %98-99 bakır içeren “blister bakır” üretilmekte ve daha sonra blister bakır, rafinasyon işlemlerine tabii tutularak elektrolitik bakır üretilmektedir.
Teknolojik gelişmeler bakırın gelecekte de vazgeçilmez metal olma özelliğini sürdüreceğini ve bakıra olan talebin artarak devam edeceğini göstermektedir.
BAKIRDA İLETKENLİK
Bir maddenin iletkenliğini belirleyen en önemli faktör, atomlarının son yörüngesindeki elektron sayısıdır. Bu son yörüngeye “valans yörünge” ; üzerinde bulunan elektronlara da “valans elektron” denir. Valans elektronlar atom çekirdeğine zayıf olarak bağlıdır. Valans yörüngesindeki elektron sayısı 4’den büyük maddeler yalıtkan, 4’den küçük olan maddelerde iletkendir.
Bakır atomunun son yörüngesinde sadece bir elektron bulunmaktadır. Bu ise bakırın çok iyi bir iletken olduğunun göstergesidir.
Direncinin de çok düşük olması, bakırın en yaygın iletken olarak kullanılmasının bir nedeni olmaktadır.
Günümüzde bakır kullanımının %75’i, bakırın iletkenlik özelliğinden faydalanılan alanlarda olmaktadır.
En iyi iletken olan altın ve ikinci sıradaki gümüş maliyeti yüksek olması nedeniyle çok özel uygulamalar dışında elektrik iletiminde kullanılmamaktadır.
BAKIRIN ÖZELLİKLERİ
Simgesi
:
Cu
Atom Numarası
:
29
Görünüşü
:
Kızıl Kahverengi
Atom Ağırlığı (gr/mol)
:
63,54
Yoğunluğu (gr/cm³)
:
8,96 (Katı halde)
8,02 (Sıvı halde)
8,89 (20°C de )
